Compassionate Workforce: หัวใจสำคัญสู่คุณภาพบริการสุขภาพที่ยั่งยืน
ในโลกของการทำงานด้านสาธารณสุขที่เต็มไปด้วยความกดดัน และความคาดหวัง “หัวใจ” ของคนทำงานคือเครื่องยนต์สำคัญที่สุดที่จะขับเคลื่อนองค์กรไปสู่ความยั่งยืน “ความโอบอ้อมอารี (Compassion)” ไม่ใช่แค่ทักษะทางอารมณ์ แต่เป็นโครงสร้างพื้นฐานสำคัญของระบบสุขภาพ
- นิยามของ Compassion: ไม่ใช่แค่สงสาร แต่คือการลงมือทำ
Compassion หรือความโอบอ้อมอารี ในบริบทของการทำงานยุคใหม่ ไม่ได้หมายถึงความอ่อนไหวหรือการพูดดีกับทุกคนเสมอไป แต่คือ “ความสามารถในการรับรู้ถึงความทุกข์ของผู้อื่น และตอบสนองด้วยการลงมือทำอย่างมีปัญญา”
ในวงการ Health Care เรามักยึดติดกับระเบียบ และวิธีปฏิบัติจนบางครั้งอาจหลงลืมความเป็นมนุษย์ Compassion จะช่วยให้เราตัดสินใจได้ดีขึ้นโดยใช้สติ และปัญญาประกอบกับระเบียบ เพื่อให้บรรลุเป้าหมายสูงสุดคือ “ทำให้คนในสังคมอยู่เย็นเป็นสุข”
- วิกฤต Burnout และความจำเป็นของ Generative Compassion
ปัจจุบันวงการสาธารณสุขทั่วโลกกำลังเผชิญกับภาวะ Burnout (หมดไฟ) อย่างรุนแรง บุคลากรขาดแคลน และคนรุ่นใหม่เริ่มไม่อยากเข้าสู่วิชาชีพนี้ สิ่งที่น่ากังวลคือเมื่อ Compassion ในกลุ่มวิชาชีพลดลง ผลกระทบจะตกอยู่ที่คนไข้ และความไว้วางใจต่อระบบสุขภาพ ทางออกคือ Generative Compassion หรือความปรารถนาให้ผู้อื่นพ้นทุกข์ที่ไม่ได้หยุดแค่ความรู้สึกเห็นอกเห็นใจ แต่พัฒนาไปสู่การกระทำที่สร้างสรรค์ ช่วยเหลือ และเยียวยาเพื่อการเปลี่ยนแปลงที่ดีขึ้นอย่างยั่งยืน เป็นการเชื่อมต่อมนุษย์กับมนุษย์เข้าด้วยกัน ทั้งระหว่างเพื่อนร่วมงานและกับผู้รับบริการ
- ความโอบอ้อมอารี 3 ระดับ
เพื่อให้เกิดความยั่งยืน Compassion ควรแสดงออกใน 3 มิติ:
- Compassion ที่มีต่อตนเอง (Self-Compassion): นี่คือจุดเริ่มต้นที่สำคัญที่สุด เราต้องรู้จักดูแลสุขภาวะของตัวเอง ล้มแล้วต้องลุกไว และรู้จักวางเฉยในสิ่งที่ควบคุมไม่ได้ เพื่อให้มีพลังส่งต่อสิ่งดีๆ ให้ผู้อื่น
- Compassion ที่มีต่อเพื่อนร่วมงาน: การสร้างสภาพแวดล้อมที่ support กัน ไม่จับผิด แต่เน้นการทำงานเป็นทีม และมีความเห็นอกเห็นใจในภาระหน้าที่ของกันและกัน
- Compassion ที่มีต่อคนไข้: การให้เกียรติ และเคารพสิทธิของคนไข้ในฐานะมนุษย์คนหนึ่ง รวมถึงการสื่อสารด้วยความเข้าใจในความทุกข์ของเขา
- การประยุกต์ใช้หลักธรรม (พรหมวิหาร 4) เข้ากับมาตรฐาน HA
หลักธรรมพื้นฐานกับมาตรฐานการพัฒนาคุณภาพโรงพยาบาล (HA) ไว้อย่างน่าสนใจ:
- เมตตา: คือการเคารพในความเป็นมนุษย์ของคนไข้
- กรุณา: คือการตอบสนองต่อความต้องการของคนไข้อย่างรวดเร็ว และปลอดภัย (Patient Safety & Quality Improvement)
- มุทิตา: คือการชื่นชมยินดีในความสำเร็จของเพื่อนร่วมงาน และสร้างวัฒนธรรมการทำงานร่วมกัน
- อุเบกขา: คือการใช้สติในการพิจารณาและตัดสินใจในสถานการณ์ที่ตึงเครียดอย่างเป็นธรรม
- HA ในฐานะสัญลักษณ์แห่ง “หัวใจ” (Heart)
ในมุมมองนี้ HA ไม่ได้มีความหมายเพียงแค่ Health Accreditation แต่ HA = Heart + Action คือการขับเคลื่อนระบบคุณภาพด้วยความเข้าใจในคุณค่าของงาน (Heart) และตอบสนองต่อความทุกข์ของผู้คนด้วยการลงมือทำอย่างมีปัญญา (Action) เพื่อให้ระบบสุขภาพเป็นระบบที่ฟื้นฟูตัวเองได้และมีความเป็นมนุษย์อย่างแท้จริง
บทสรุป
Compassion ในบริบทนี้ไม่ใช่เพียงความสงสาร แต่คือ “การรับรู้ถึงความทุกข์ และตอบสนองด้วยปัญญา” โดยหัวใจสำคัญคือแนวคิด HA = Heart + Action ซึ่งหมายถึงการทำงานตามมาตรฐานควบคู่ไปกับการมีหัวใจที่เห็นคุณค่าในสิ่งที่ทำ และการมีส่วนร่วมของบุคลากรทุกคน
การสร้างองค์กรที่ยั่งยืนต้องทำผ่าน 3 ระดับ: Compassion ที่มี ต่อตนเอง เพื่อสร้างพลังฟื้นตัว, ต่อเพื่อนร่วมงาน ผ่านทีมเวิร์ค, และ ต่อคนไข้ โดยเคารพในความเป็นมนุษย์
ภก.ดร.ทรงศักดิ์ ทองสนิท
ผู้เรียบเรียง
