ในยุคที่เทคโนโลยีทางการแพทย์ก้าวล้ำไปไกล สิ่งหนึ่งที่เป็นหัวใจสำคัญ และขาดไม่ได้ในการพัฒนาคุณภาพสถานพยาบาลคือ “ความเป็นมนุษย์” การบรรยายใน session นี้ได้นำเสนอการหลอมรวมแนวคิด Spiritual Healthcare in Action (SHA) เข้ากับหลักการบริหารจัดการสมัยใหม่ เพื่อชี้ให้เห็นว่าความเมตตาไม่ใช่แค่เรื่องของความรู้สึก แต่เป็นกลยุทธ์สำคัญที่นำไปสู่ผลลัพธ์ที่เป็นเลิศขององค์กร
SHA: การขับเคลื่อนคุณภาพด้วยมิติจิตวิญญาณ
หัวใจหลักของ SHA คือการสร้างระบบการดูแลผู้ป่วยที่เน้น “ความเป็นมนุษย์” โดยไม่ได้หยุดอยู่เพียงแค่การรักษาโรคทางกาย แต่ครอบคลุมถึง:
- การสัมผัสความทุกข์ยาก: ผู้นำ และทีมนำต้องมีโอกาสปฏิสัมพันธ์กับผู้ป่วย และชุมชน เพื่อเข้าใจวิถีชีวิต และวัฒนธรรมอย่างแท้จริง
- การรับรู้ชีวิตด้านในของบุคลากร: องค์กรที่เปี่ยมด้วยจิตวิญญาณจะให้ความสำคัญกับเป้าหมายชีวิต และความสุขของคนทำงาน เพื่อสร้างพลังจากภายใน (Spirit at Work) ให้กลายเป็นสมรรถนะหลักขององค์กร
ทั้งนี้การจะเปลี่ยนแนวคิด SHA และความเมตตาให้กลายเป็นผลงานที่เป็นรูปธรรม ต้องอาศัยทักษะการจัดการ 3 มิติ ซึ่งเป็นสะพานเชื่อมจิตวิญญาณสู่การปฏิบัติการจัดการ ตามแนวคิดของ Robert Katz1 ให้มีในตัวบุคลากร ได้แก่
- Human Skills (ทักษะด้านคน): สร้างพื้นที่ปลอดภัยให้ทีมงานกล้าเปิดใจ และร่วมมือกันบนพื้นฐานความไว้วางใจ
- Conceptual Skills (ทักษะด้านความคิด): มองภาพรวมให้เห็นว่ามิติจิตวิญญาณเชื่อมโยงกับมาตรฐานคุณภาพ (HA) และความปลอดภัยได้อย่างไร
- Technical Skills (ทักษะด้านเทคนิค): การสร้างระบบสนับสนุน (Support for Innovation) เช่น การจัดสรรทรัพยากรเพื่อรองรับไอเดียใหม่ ๆ ที่เกิดจากความต้องการดูแลผู้ป่วยด้วยหัวใจ
“ความเมตตา” ของผู้นำคือจุดเริ่มต้นของความสำเร็จ
การแสดงความเมตตาในระดับบุคคลสามารถพัฒนาไปสู่การตอบสนองในระดับกลุ่มได้ จากการศึกษาของ Montani และคณะ (2023)2 พบข้อพิสูจน์ที่น่าสนใจว่า “เป้าหมายแห่งความเมตตา” (Compassionate Goals) ของผู้บริหาร ส่งผลโดยตรงต่อผลการดำเนินงานขององค์กรผ่านกลไกที่สำคัญ คือ:
- สร้างความร่วมมือ (Organizational Cooperation): เมื่อผู้นำมุ่งเน้นความเป็นอยู่ที่ดีของทีมงาน พนักงานจะเกิดความไว้วางใจ และพร้อมที่จะร่วมมือกันแก้ไขปัญหาที่ซับซ้อนในโรงพยาบาล
- ความเมตตาที่แท้จริง (Low Self-image Goals): ผู้นำต้องแสดงความเมตตาโดยปราศจากการสร้างภาพลักษณ์ หากพนักงานสัมผัสได้ถึงความจริงใจ พลังแห่งความร่วมมือจะสูงขึ้นอย่างก้าวกระโดด
จากงานวิจัยของ Lilius และคณะ (2008)3 ได้ช่วยขยายความให้เห็นว่า ความเมตตาไม่ได้เป็นเพียงเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นนานๆ ครั้ง แต่เป็นรากฐานของการทำงานในสถานพยาบาล:
- การสร้างความหมายใหม่ (Sensemaking): เมื่อบุคลากรได้รับหรือเห็นการส่งมอบความเมตตาในที่ทำงาน พวกเขาจะเกิดการปรับเปลี่ยนมุมมอง (Reshape understanding) ที่มีต่อตนเอง เพื่อนร่วมงาน และองค์กร โดยมองว่าองค์กรเป็นพื้นที่ที่เห็นคุณค่าของความเป็นมนุษย์
- ความผูกพันทางอารมณ์ (Affective Commitment): ความเมตตาที่เกิดขึ้นเป็นประจำช่วยสร้างอารมณ์เชิงบวก และเพิ่มความผูกพันต่อองค์กรอย่างลึกซึ้ง ซึ่งเป็นปัจจัยสำคัญในการลดอัตราการลาออก และภาวะหมดไฟ (Burnout) ในสภาวะการทำงานที่มีความกดดันสูง
โดยสามารถใช้กระบวนการตอบสนองเชิงระบบ 3 ขั้นตอน (Poorkavoos, 20164 & Kanov et al., 20045 ) เพื่อสร้างความเมตตาให้เกิดขึ้นในองค์กร ได้ดังนี้
- การเผยแพร่ (Propagation): สมาชิกในองค์กรลงมือช่วยเหลือเพื่อลดความทุกข์ของผู้อื่น
- การให้ความชอบธรรม (Legitimation): การยอมรับว่าความเมตตาเป็นสิ่งที่ถูกต้อง และสมควรทำในองค์กร
- การประสานงาน (Coordination): การช่วยเหลือที่มีความเข้าใจตรงกัน และเป็นระบบ
นวัตกรรมที่เกิดจากหัวใจ (Innovation in Action)
เมื่อความเมตตาถูกทำให้เป็นระบบ (Systemic Compassion) จะนำไปสู่ “นวัตกรรม” (Innovation) เสมอ เพราะคนทำงานที่รู้สึกผูกพัน และปลอดภัยจะกล้าคิดค้นวิธีการดูแลผู้ป่วยรูปแบบใหม่ ๆ ซึ่งผลลัพธ์สุดท้ายคือผลการดำเนินงาน (Performance) ของสถานพยาบาลที่เป็นเลิศทั้งในเชิงคุณภาพ และมิติจิตวิญญาณ
บทสรุปสำหรับผู้เข้าฟัง
การพัฒนาคุณภาพโรงพยาบาลตามแนวทาง SHA ไม่ใช่ภาระที่เพิ่มขึ้น แต่คือ “ทางรอด” ในโลกที่ซับซ้อน ผู้นำที่ใช้ Human Skills เพื่อแสดงความเมตตาอย่างจริงใจ จะสร้างวัฒนธรรมความร่วมมือที่เหนียวแน่น เปลี่ยนมุมมองของพนักงานให้เห็นคุณค่าในงานที่ทำ และเมื่อองค์กรมีระบบสนับสนุนที่ดี ความร่วมมือนั้นจะถูกเปลี่ยนเป็นนวัตกรรมการดูแลผู้ป่วยที่ตอบโจทย์มิติจิตวิญญาณ ซึ่งเป็นเป้าหมายสูงสุดของงาน HA Forum ในปีนี้
“เพราะคุณภาพที่ยั่งยืน เริ่มต้นที่การดูแลหัวใจของคนทำงาน เพื่อให้เขาส่งต่อหัวใจนั้นไปยังผู้ป่วย”
นพ.ศักดิธัช อิทธิพิสิฐ
ศึกษาข้อมูลเพิ่มเติมได้ที่
1 https://relivingmbadays.wordpress.com/2012/08/18/managerial-skills/
2 Montani และคณะ (2023) https://onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1111/radm.12549
3 Lilius และคณะ (2008) https://greatergood.berkeley.edu/images/uploads/Lilius-CompassionAtWork.pdf
4 Poorkavoos, https://affinityhealthhub.co.uk/d/attachments/2-compassionate-leadership-booklet-1558606680.pdf
5 Kanov et al., 2004 https://www.researchgate.net/profile/Jason-Kanov/publication/242573666_Compassion_in_Organizational_Life/links/0a85e52d5a7d93b39a000000/Compassion-in-Organizational-Life.pdf
